xG là gì? Bàn thắng kỳ vọng đọc thế nào cho đúng

xG là gì? Đó là viết tắt của expected goals, tức bàn thắng kỳ vọng: xác suất một cú sút thành bàn, chấm từ 0 đến 1 dựa trên các cú sút tương tự trong quá khứ. Cộng xG tất cả cú sút của một đội, bạn biết đội ấy đáng ra ghi được khoảng bao nhiêu bàn.

xG là gì và con số 0 đến 1 nghĩa là gì?

xG chấm điểm chất lượng của từng cú sút, không chấm kết quả. Giá trị gần 0 là cơ hội gần như không bao giờ thành bàn. Giá trị 1 là cơ hội luôn thành bàn. Cú sút có xG 0,1 thường vào lưới khoảng 1 lần trong 10 pha tương tự.

Điều thú vị nằm ở chỗ bóng đá ít bàn, nên tỷ số một trận chịu ảnh hưởng lớn của may rủi. Hai đội cùng thắng 1-0 có thể tạo ra cơ hội rất khác nhau. xG ra đời để trả lời câu hỏi: đội nào thật sự tạo được nhiều cơ hội tốt hơn?

xG được tính từ những yếu tố nào?

Mô hình xG của Opta xét hơn 20 biến số cho mỗi cú sút. Các biến số chính gồm khoảng cách và góc sút, vị trí thủ môn, số hậu vệ chắn đường. Ngoài ra còn có áp lực từ đối phương, kiểu sút (chân hay đầu) và tình huống tạo ra cú sút.

Mô hình được huấn luyện bằng phương pháp học máy trên gần 1 triệu cú sút ở 40 giải đấu, từ mùa 2018/19 đến 2021/22. Với mỗi cú sút mới, máy tìm những cú sút tương tự trong kho dữ liệu. Sau đó máy tính tỷ lệ các cú ấy đã thành bàn.

Các hãng dữ liệu khác cũng có mô hình riêng, nên cùng một cú sút có thể mang hai giá trị xG hơi khác nhau. Vì thế, bạn nên so xG trong cùng một nguồn, không trộn số của hãng này với hãng khác.

Cú sút nào có xG cao, cú sút nào thấp?

Vị trí và tình huống quyết định phần lớn xG. Sút gần cầu môn, góc rộng, ít người cản thì xG cao. Sút từ xa, góc hẹp hoặc bị hậu vệ áp sát thì xG thấp.

Phạt đền là ngoại lệ. Mô hình Opta không tính từng quả phạt đền. Mỗi quả mang một giá trị cố định là 0,79, lấy từ tỷ lệ thành bàn qua nhiều năm. Các hãng khác dùng con số gần như vậy, chẳng hạn 0,78 hay 0,76.

Đọc xG của một trận như thế nào?

Lấy tổng xG mọi cú sút của mỗi đội, rồi đặt cạnh tỷ số. Nếu hai con số lệch xa, trận đấu có yếu tố may rủi hoặc phong độ thủ môn đáng chú ý.

Đội xG cao nhưng thua

Giả định đội A có tổng xG 2,3 nhưng chỉ ghi 1 bàn và thua 1-2. Nghĩa là đội A tạo đủ cơ hội cho 2 đến 3 bàn nhưng dứt điểm kém, hoặc gặp thủ môn xuất sắc. Một trận như vậy chưa đủ để kết luận đội A chơi tệ.

Đội xG thấp nhưng thắng

Ngược lại, đội B có tổng xG 0,6 mà thắng 1-0 nhờ một cú sút xa. Họ thắng nhờ cú dứt điểm hiếm gặp, chưa chắc nhờ chơi hơn. Nhiều trận như vậy liên tiếp thường kéo theo kết quả xấu đi về sau.

Dùng xG sao cho đúng và cần tránh sai lầm nào?

xG đo chất lượng cơ hội, không cho biết đội nào đáng thắng. Chuyện đội thắng với xG thấp hơn rất bình thường, bởi bàn thắng thật vẫn là thứ quyết định kết quả.

Một cầu thủ ghi nhiều hơn xG đã bỏ túi số bàn đó. Anh ta không cần phải ghi ít đi ở trận sau để "bù lại". Tương tự, đội đang dưới xG chưa chắc sẽ tự nhiên khá lên.

Cách dùng hợp lý là xem xG qua nhiều trận, thay vì chỉ một trận. Khi đặt cạnh số cú sút và thống kê bóng đá khác như kiểm soát bóng hay PPDA, xG cho bức tranh đầy đủ hơn. Tỷ số các trận mới nhất có ở trang kết quả bongdaso.

Ngoài xG của đội tấn công, còn nhìn xG ở góc nào nữa?

Góc nhìn thứ hai là xG của đối thủ, thường gọi là xGA, tức bàn thua kỳ vọng. Cộng xG mọi cú sút mà một đội phải đón nhận, bạn biết hàng thủ cho đối phương bao nhiêu cơ hội tốt. Con số này độc lập với việc thủ môn cản được hay không.

Góc nhìn thứ ba là xG trung bình mỗi cú sút. Lấy tổng xG chia cho số cú sút, ta biết đội đó sút chất lượng hay sút vội. Đội sút 20 lần mà tổng xG chỉ 1,0 có xG mỗi cú là 0,05. Nghĩa là phần lớn là cú sút xa hoặc bị bủa vây.

Với người xem phổ thông, ba con số là đủ: xG của đội, xG của đối thủ và xG mỗi cú sút. Chúng cho thấy đội đang tạo cơ hội thế nào và hàng thủ cho phép đối thủ làm gì. Chúng còn cho biết lối đá thiên về nhiều cú sút hay ít nhưng chất lượng.

xG là gì khác sút trúng đích và cơ hội rõ rệt ở chỗ nào?

Sút trúng đích đếm số cú buộc thủ môn phải làm việc, không phân biệt cú đó dễ hay khó. Cơ hội rõ rệt chỉ có hai đáp án, có hoặc không, do người ghi dữ liệu đánh giá. xG nằm ở giữa: một con số liên tục từ 0 đến 1 cho từng cú sút.

Ba chỉ số này bổ sung cho nhau. Nhìn cùng lúc chúng, bạn biết đội sút nhiều hay ít, sút gần hay xa, và có bao nhiêu pha đáng ghi bàn.